ไฮกุ ซอนเน็ต และงานชิ้นเอก: ว่าด้วยชื่อที่บริษัท AI หนึ่งเลือกตั้งให้ปัญญาประดิษฐ์ของตัวเอง

ปลายปี 1950 ในห้องทดลองหนึ่งของ Bell Laboratories ชายร่างผอมสูงวางหนูกลไกตัวเล็กลงที่มุมเขาวงกตไม้ หนูตัวนั้นชื่อ Theseus ข้างในเป็นแม่เหล็กกับชุดวงจรรีเลย์ที่เขาต่อขึ้นเอง เขาปล่อยมือ แล้วนั่งดูมันค่อย ๆ คลำทางไปข้างหน้า ชนผนัง เลี้ยว ถอยหลัง ลองใหม่ จนหาทางออกของเขาวงกตเจอ จากนั้นเขาหยิบมันกลับมาวางที่จุดเริ่มต้นอีกครั้ง คราวนี้หนูวิ่งฉิวไปถึงปลายทางโดยไม่ชนอะไรสักครั้ง เพราะมัน "จำ" เส้นทางได้แล้ว

ชายคนนั้นชื่อโคลด แชนนอน (Claude Shannon) และอีกเจ็ดสิบกว่าปีต่อมา ชื่อต้นของเขาถูกบริษัทปัญญาประดิษฐ์แห่งหนึ่งหยิบไปตั้งให้กับเครื่องจักรที่เรากำลังพิมพ์คุยด้วยอยู่ทุกวันนี้

เราเริ่มสนใจเรื่องนี้ตอนนั่งพิมพ์คำถามใส่ช่องแชทช่องหนึ่งดึก ๆ แล้วเหลือบไปเห็นชื่อรุ่นของมัน — ไฮกุ ซอนเน็ต โอปุส คำพวกนี้ไม่ใช่ชื่อที่วิศวกรมักตั้งให้ซอฟต์แวร์ เราเลยลองตามรอยดูว่าแต่ละชื่อมาจากไหน แล้วพบว่าเบื้องหลังมันมีวิธีคิดที่ตั้งใจ

แอนโทรปิก (Anthropic) — ชื่อที่ตั้งต้นจากคำว่า "มนุษย์"

บริษัทที่สร้างมันชื่อแอนโทรปิก ก่อตั้งปี 2021 โดยกลุ่มคนที่แยกตัวออกมาจาก OpenAI คำว่า anthropic มีรากจากภาษากรีก anthropos ที่แปลว่า "มนุษย์" รากเดียวกับคำว่า anthropology ที่เราคุ้นกัน

เป็นการเลือกคำที่บอกจุดยืนตั้งแต่ชื่อ ในยุคที่หลายบริษัทตั้งชื่อตัวเองให้ฟังดูล้ำ ฟังดูเป็นอนาคต แอนโทรปิกเลือกคำที่ดึงทุกอย่างกลับมาที่คน — เครื่องมือที่สร้างขึ้นเพื่อให้อยู่กับมนุษย์ได้อย่างปลอดภัย ไม่ใช่เพื่อแทนที่

โคลด (Claude) — นักคณิตศาสตร์ที่สอนให้เราวัด "ข้อมูล" ได้

ส่วนชื่อโคลดมาจากโคลด แชนนอน ชายในห้องทดลองที่เราเล่าถึงตอนต้น เขาคือคนที่ปี 1948 เขียนงานชิ้นหนึ่งชื่อ A Mathematical Theory of Communication งานชิ้นนั้นทำสิ่งที่ฟังดูเป็นไปไม่ได้ในตอนนั้น — มันพิสูจน์ว่าข้อมูลทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นเสียงพูด ภาพถ่าย หรือตัวอักษร ลดทอนลงมาเป็นหน่วยเล็กที่สุดที่มีค่าเป็น 0 หรือ 1 ได้ทั้งหมด

เขาเรียกหน่วยนั้นว่า "bit" คำที่วันนี้เราพูดกันจนลืมไปว่าครั้งหนึ่งมันเคยเป็นความคิดใหม่ของใครคนหนึ่ง ทุกไฟล์ที่เราส่ง ทุกคลิปที่เราดู ทุกข้อความที่วิ่งผ่านสายไฟทั่วโลก ตั้งอยู่บนรากที่แชนนอนวางไว้ในกระดาษไม่กี่สิบหน้า

การตั้งชื่อ AI ตามเขา จึงเหมือนการลากเส้นกลับไปหาต้นทาง บอกว่าเครื่องที่จัดการภาษาและความคิดของเราได้ทุกวันนี้ ไม่ได้เกิดจากความว่างเปล่า มันสืบสายมาจากคนที่นั่งดูหนูกลไกหาทางในเขาวงกตเมื่อเจ็ดสิบปีก่อน

ไฮกุ ซอนเน็ต และงานชิ้นเอก

ถึงตรงนี้คือส่วนที่เราชอบที่สุด เพราะแทนที่จะตั้งชื่อรุ่นด้วยตัวเลขแบบ "เวอร์ชัน 1 ใหญ่" หรือคำว่า Turbo, Pro, Max แบบที่ชินตา แอนโทรปิกเลือกเรียกรุ่นต่าง ๆ ด้วยชื่อของ "รูปแบบงานเขียน"

ไฮกุ (Haiku) คือกลอนสั้นของญี่ปุ่น สิบเจ็ดพยางค์ จบในสามบรรทัด เป็นบทกวีที่อยู่ได้ด้วยความสั้นและความเร็ว เก็บภาพหนึ่งภาพแล้ววางลง รุ่นที่ชื่อนี้คือรุ่นที่เล็กที่สุดและเร็วที่สุด

ซอนเน็ต (Sonnet) คือกลอนสิบสี่บรรทัดที่มีโครงสร้างชัดเจน เป็นรูปแบบที่กวีอย่างเชกสเปียร์ใช้ ไม่สั้นเท่าไฮกุ ไม่ยาวเท่ามหากาพย์ อยู่ตรงกลางที่สมดุล รุ่นที่ชื่อนี้ก็วางตัวตรงกลางพอดี ระหว่างความเร็วกับความสามารถ

โอปุส (Opus) ต่างจากสองชื่อแรก เพราะมันไม่ใช่ชื่อบทกวี คำนี้มาจากภาษาละติน แปลว่า "งาน" และมักใช้เรียกผลงานชิ้นสำคัญทางดนตรี อย่างที่เราเห็นเลขกำกับซิมโฟนีของเบโทเฟนว่าโอปุสเท่านั้นเท่านี้ มันคือคำที่จงใจยกออกจากหมวดบทกวี เพื่อให้เป็นยอดของกอง — รุ่นที่ใหญ่ที่สุด เก่งที่สุด รับงานที่ซับซ้อนที่สุด

เรียงสามชื่อนี้ต่อกันแล้วจะเห็นเส้นเดินอย่างหนึ่ง มันไม่ได้ไล่แค่จากเล็กไปใหญ่ แต่ไล่จากงานที่มีกรอบบีบมากที่สุด ไปหางานที่มีอิสระมากที่สุด ไฮกุถูกบังคับด้วยจำนวนพยางค์ ซอนเน็ตถูกบังคับด้วยจำนวนบรรทัด ส่วนโอปุสไม่มีกรอบตายตัว เพราะงานชิ้นเอกนิยามตัวมันเอง

เฟเบิล (Fable) — บทล่าสุดที่เพิ่มเรื่องเล่าเข้ามา

ชื่อรุ่นใหม่ล่าสุดคือเฟเบิล ซึ่งแปลว่านิทานคติสอนใจ แบบที่เราอ่านนิทานอีสปตอนเด็ก เรื่องกระต่ายกับเต่า เรื่องเด็กเลี้ยงแกะ นิทานพวกนี้ไม่ได้มีไว้แค่เล่าเหตุการณ์ แต่จบลงด้วยบางอย่างที่ติดอยู่ในใจคนฟัง

การหยิบคำว่าเฟเบิลมาใช้ เหมือนเพิ่มอีกหนึ่งมิติให้กับชุดชื่อเดิม จากบทกวีที่ว่าด้วยรูปแบบและจังหวะ มาสู่เรื่องเล่าที่ว่าด้วยความหมายและสิ่งที่อยากให้เหลือค้างไว้ — เข้ากับช่วงเวลาที่เราเริ่มอยากให้เครื่องมือพวกนี้ไม่ใช่แค่ประมวลผลเก่ง แต่เข้าใจว่าเรื่องที่มันช่วยเราเล่านั้นมีน้ำหนักกับใครบ้าง

ทำไมต้องเป็นชื่อพวกนี้

เราคิดว่าสิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่ความหมายของแต่ละคำ แต่คือการที่มีคนเลือกจะตั้งชื่อเครื่องจักรด้วยภาษาแบบนี้ตั้งแต่แรก

การตั้งชื่อด้วยเลขเวอร์ชันบอกเราแค่ว่ารุ่นไหนมาก่อนมาหลัง แต่การตั้งชื่อด้วยไฮกุ ซอนเน็ต และงานชิ้นเอก กำลังบอกอย่างอื่น มันบอกว่าสิ่งที่เครื่องนี้ทำคือการเขียน การเรียบเรียงภาษาให้เป็นรูปเป็นร่าง และคนตั้งชื่อเลือกจะวางมันไว้ในตระกูลเดียวกับกวีและนักประพันธ์ ไม่ใช่ในตระกูลของเครื่องใช้ไฟฟ้า

มันคือการห่อวิศวกรรมหนัก ๆ ไว้ด้วยภาษาของมนุษย์ ตั้งต้นจากคำว่ามนุษย์ที่ชื่อบริษัท ผ่านนักคณิตศาสตร์ที่ทำให้ข้อมูลวัดได้ที่ชื่อรุ่นหลัก แล้วจบที่บทกวีและนิทานซึ่งเป็นวิธีที่คนใช้เล่าเรื่องกันมานานก่อนจะมีคอมพิวเตอร์เครื่องแรกเสียอีก

คืนนั้นเราพิมพ์คำถามถัดไปใส่ช่องแชทช้าลงกว่าเดิม ไม่ใช่เพราะอยากได้คำตอบที่ดีขึ้น แต่เพราะนึกถึงว่าชื่อที่กระพริบอยู่มุมจอ — แชนนอน, ไฮกุ, นิทาน — ล้วนเป็นชื่อของคนและงานที่เกิดขึ้นเพื่อช่วยให้มนุษย์เล่าเรื่องของตัวเองให้คนอื่นฟังได้

เลยอยากชวนถามค้างไว้ตรงนี้ว่า เครื่องมือที่สืบสายชื่อมาจากกวีและนักคณิตศาสตร์พวกนี้ ได้ช่วยเขียนความฝันของใครให้เป็นจริงไปแล้วกี่เรื่อง และเรื่องของเราเอง อยู่ตรงไหนในกองนั้น