อ่านนาวาลในคืนที่เงียบ: ว่าด้วยความมั่งคั่ง ความสุข และการเล่นเกมยาว

คืนหนึ่งที่นอนไม่หลับ เรากดโหลดหนังสือเล่มหนึ่งที่แจกฟรีบนอินเทอร์เน็ตมาอ่านบนจอโทรศัพท์ ชื่อมันยาวและออกจะแปลกหู — The Almanack of Naval Ravikant ปกเรียบ ๆ มีเรือใบลำเล็กลอยอยู่เหนือผิวน้ำ ไม่มีคำโปรยว่าจะทำให้รวยภายในเก้าสิบวัน ไม่มีตารางสรุปสิบขั้นตอนสู่อิสรภาพทางการเงิน หน้าแรกบอกไว้สั้น ๆ ว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ได้มาให้คำตอบ แต่มาช่วยให้เราตั้งคำถามกับตัวเองได้คมขึ้น

เราอ่านไปได้ไม่กี่หน้าก็รู้ตัวว่าวางไม่ลง ทั้งที่มันเป็นหนังสือว่าด้วยเรื่องเงิน เรื่องที่ปกติเราอ่านแล้วรู้สึกเหมือนถูกเร่งให้วิ่ง

นาวาลในวันนี้

Naval Ravikant เป็นนักลงทุนตั้งต้นชาวอเมริกันเชื้อสายอินเดีย ผู้ร่วมก่อตั้ง AngelList แพลตฟอร์มที่เปลี่ยนวิธีระดมทุนของสตาร์ทอัพไปทั้งวงการ เขาลงเงินในบริษัทอย่าง Twitter และ Uber ตั้งแต่ยังไม่มีใครรู้จัก ประวัติแบบนี้พอจะการันตีได้ว่าเขาคือคนที่ตลาดควรฟัง

แต่คนที่ตามเขาเป็นล้านบนโลกออนไลน์ไม่ได้ตามเพราะอยากรู้ว่าเขาถือหุ้นตัวไหน เขากลายเป็นที่รู้จักจากสิ่งที่เบากว่านั้น — ทวีตสั้น ๆ บทสัมภาษณ์ในพอดแคสต์ ประโยคที่พูดถึงความมั่งคั่งสลับกับการนั่งสมาธิและการอ่านหนังสือในประโยคเดียวกัน คนฟังเขาเพราะวิธีคิด ไม่ใช่พอร์ตการลงทุน

หนังสือเล่มนี้เองก็ไม่ได้เขียนโดยนาวาล Eric Jorgenson นักเขียนที่ติดตามเขามานานเป็นคนรวบรวมทวีต บทสัมภาษณ์ และบทสนทนาหลายปีของนาวาลมาเรียงร้อยเป็นเล่ม แล้วปล่อยให้ดาวน์โหลดฟรี โดยตั้งใจว่าใครที่อยากได้ความคิดเหล่านี้ไม่ควรต้องจ่าย นั่นเป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ที่บอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับตัวเขาตั้งแต่ยังไม่ทันเปิดอ่าน

หลักการที่เขายึดถือ

สิ่งแรกที่นาวาลพยายามแยกให้เราเห็นชัดคือความต่างระหว่างความมั่งคั่งกับเงิน "จงไล่ตามความมั่งคั่ง ไม่ใช่เงินหรือสถานะ" เขาบอก ความมั่งคั่งในความหมายของเขาคือสินทรัพย์ที่ทำงานให้เราแม้ตอนหลับ ส่วนเงินเป็นแค่วิธีโอนย้ายมูลค่า และสถานะคือเกมที่เราชนะได้ก็ต่อเมื่อมีคนอื่นแพ้ เขาไม่สนใจเกมหลังสุดเลย

หัวใจของการสร้างความมั่งคั่งในแบบนาวาลอยู่ที่คำว่า specific knowledge — ความรู้เฉพาะตัวที่สอนกันในโรงเรียนไม่ได้ หาได้จากการไล่ตามความอยากรู้ของตัวเองจริง ๆ จนมันกลายเป็นสิ่งที่เราทำได้ดีราวกับเล่น ขณะที่คนอื่นมองว่าเป็นงาน เมื่อมีความรู้เฉพาะตัวแล้ว สิ่งที่ทำให้มันขยายผลคือ leverage โดยเฉพาะ leverage แบบใหม่ที่ไม่ต้องขออนุญาตใคร นั่นคือโค้ดกับสื่อ เขียนซอฟต์แวร์หรือสร้างคอนเทนต์ขึ้นมาชิ้นหนึ่ง มันทำงานซ้ำให้เราได้ไม่รู้จบโดยไม่มีต้นทุนเพิ่ม

อีกประโยคที่ติดอยู่ในหัวเราคือ "จงเล่นเกมยาวกับคนที่อยู่กันยาว" ทั้งความมั่งคั่ง ความสัมพันธ์ และความรู้ ล้วนทบต้นในระยะยาวทั้งนั้น คนที่เข้าใจเรื่องนี้จะเลิกมองทุกดีลเป็นการเอาชนะครั้งเดียว แล้วหันมาสนใจว่าอีกสิบปีข้างหน้าใครจะยังนั่งอยู่ตรงข้ามโต๊ะ เขายังเสริมด้วยว่าทางหนีจากการแข่งขันที่ดีที่สุดคือการเป็นตัวของตัวเอง เพราะไม่มีใครแข่งกับเราในเรื่องที่เป็นเราได้

เราเองก็ทำได้ เริ่มจาก...

สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้ไม่ลอยเกินเอื้อมคือ ทุกหลักการของมันเริ่มได้จากวันธรรมดา ไม่ต้องรอมีทุนก้อนใหญ่ก่อน

เริ่มจากการอ่าน นาวาลพูดเรื่องการอ่านบ่อยพอ ๆ กับเรื่องเงิน คำแนะนำของเขาไม่ใช่รายชื่อหนังสือที่ต้องอ่านให้ครบ แต่คือ "อ่านสิ่งที่รักไปจนกว่าจะรักการอ่าน" ไม่ต้องฝืนอ่านเล่มที่ควรอ่าน อ่านเล่มที่อยากอ่านให้สนุกก่อน แล้วนิสัยรักการอ่านจะพาเราไปเจอเล่มยาก ๆ เอง เขาให้ค่ากับหนังสือพื้นฐานอย่างคณิตศาสตร์ ตรรกะ และปรัชญา มากกว่าหนังสือที่กำลังขายดีในเดือนนี้

ถัดมาคือการสะสมความรู้เฉพาะตัว ซึ่งไม่ได้แปลว่าต้องไปลงคอร์สอะไร แต่คือการสังเกตว่าเราหมกมุ่นกับเรื่องไหนโดยไม่มีใครบังคับ เรื่องที่เรายอมอ่านยอมลองทำตอนตีสองทั้งที่ไม่มีใครจ้าง นั่นแหละคือเบาะแสว่าความรู้เฉพาะตัวของเราซ่อนอยู่ตรงไหน

และเริ่มจากการรับผิดชอบในชื่อของตัวเอง นาวาลบอกว่าคนที่ยอมเสี่ยงภายใต้ชื่อจริงของตัวเอง ยอมให้สังคมตัดสินจากผลงานที่ลงชื่อกำกับ คือคนที่สังคมจะมอบความรับผิดชอบและผลตอบแทนก้อนใหญ่ให้ในที่สุด การกล้าใส่ชื่อตัวเองลงไปจึงเป็นจุดเริ่มที่ทุกคนทำได้ตั้งแต่วันนี้

สิ่งที่เขาย้ำเตือนเรา

ครึ่งหลังของหนังสือพลิกออกจากเรื่องเงินไปเลย แล้วพูดเรื่องความสุข ราวกับว่านี่คือสิ่งที่นาวาลอยากบอกจริง ๆ มาตั้งแต่ต้น

เขาเตือนเรื่องความอยากไว้คมที่สุด "ความปรารถนาคือสัญญาที่เราทำกับตัวเองว่าจะไม่มีความสุขจนกว่าจะได้สิ่งนั้นมา" เราตั้งความอยากได้ แต่ควรรู้ตัวว่าทุกครั้งที่ตั้ง เราก็ยอมแลกความสงบในปัจจุบันไปด้วย เขาไม่ได้ห้ามไม่ให้อยาก เพียงขอให้เลือกสิ่งที่จะอยากให้น้อยลงและตั้งใจขึ้น

อีกอย่างที่เขาพูดซ้ำคือความสุขเป็นทักษะที่ฝึกได้ ไม่ใช่ของขวัญที่จะมาถึงตอนเราไปถึงเป้าหมายใดเป้าหมายหนึ่ง มันคือสภาวะที่เราฝึกกลับมาอยู่กับปัจจุบันได้บ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ต่างหาก

ประโยคที่เราจดไว้ปิดเล่มคือสิ่งที่เขาบอกว่าเงินซื้อไม่ได้ และต้องลงมือสร้างเอาเอง — ใจที่สงบ ร่างกายที่แข็งแรง และบ้านที่เต็มไปด้วยความรัก คนที่ใช้เวลาทั้งชีวิตพูดเรื่องการสร้างความมั่งคั่ง สุดท้ายกลับมาหยุดอยู่ตรงสามสิ่งที่ไม่มีอยู่ในพอร์ต

เราปิดจอตอนฟ้าเริ่มสาง ยังไม่รวยขึ้นแม้แต่บาทเดียว แต่รู้สึกว่าคำว่า "พอ" ของเราขยับไปนิดหนึ่ง