คนที่แย่ที่สุดในโลก

จูลีกดสวิตช์ไฟในครัว แล้วทั้งออสโลก็หยุด

อักเซลค้างอยู่ตรงเครื่องชงกาแฟ กาแฟที่กำลังรินลอยนิ่งกลางอากาศ เธอเดินผ่านเขาไปเปิดประตู ลงบันได ออกถนน คนบนทางเท้าหยุดกลางก้าว นกหยุดกลางปีก รถรางหยุดกลางราง เธอเริ่มวิ่ง ผ่านสะพาน ผ่านสวน ผ่านผู้ชายที่กำลังจะจามและไม่ได้จามสักที ไปจนถึงร้านกาแฟที่ผู้ชายอีกคนยืนนิ่งอยู่หลังเคาน์เตอร์ เขาชื่อไอวินด์ เธอเจอเขามาครั้งเดียวในงานแต่งงานของคนที่เธอไม่รู้จัก พอเธอแตะตัวเขา เขาก็ขยับ ทั้งเมืองยังนิ่ง มีแค่สองคนนี้ที่ได้เดินเล่นกันหนึ่งวันเต็ม ๆ ก่อนเธอจะวิ่งกลับไปที่ครัว กดสวิตช์อีกครั้ง แล้วกาแฟก็ไหลลงถ้วยต่อเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

ฉากนี้อยู่ราวกลางเรื่องของ The Worst Person in the World (2021) หนังนอร์เวย์ของโยอาคิม ทรีเยอร์ ที่เขียนบทร่วมกับเอสคิล โวกต์ และเป็นเรื่องปิดของชุดที่คนเรียกกันว่าไตรภาคออสโล ต่อจาก Reprise และ Oslo, August 31st ทรีเยอร์ถ่ายฉากนี้โดยให้ตัวประกอบทั้งถนนยืนนิ่งจริง ๆ แทนการหยุดภาพด้วยคอมพิวเตอร์ เราจึงเห็นบางคนยังหายใจ เห็นเส้นผมที่ลมพัด และนั่นทำให้มันดูเหมือนความฝันที่ตื่นอยู่ มากกว่าจะเป็นเวทมนตร์

สิบสองบท กับผู้หญิงที่เปลี่ยนใจ

หนังแบ่งเป็นบทนำ สิบสองบท และบทส่งท้าย เหมือนนิยายที่มีเลขบทกำกับ จูลี (เรนาเทอ ไรน์สเว) อายุใกล้สามสิบตอนเรื่องเริ่ม เธอเรียนแพทย์เพราะคะแนนถึง แล้วรู้สึกว่าที่จริงสนใจจิตใจคนมากกว่าร่างกาย ย้ายไปเรียนจิตวิทยา แล้วก็พบว่าที่จริงอยากถ่ายรูป ซื้อกล้อง เปลี่ยนแฟน ไปทำงานร้านหนังสือ เสียงบรรยายเล่าทั้งหมดนี้ในบทนำด้วยจังหวะเร็วเหมือนกำลังพลิกหน้ากระดาษข้าม ๆ พอถึงบทที่หนึ่ง เธออยู่กับอักเซล (อันเดอร์ส ดานีเอลเซน ลี) นักวาดการ์ตูนใต้ดินวัยสี่สิบสี่ เจ้าของตัวละครแมวป่าชื่อบ็อบแคทที่คนอ่านรุ่นหนึ่งโตมาด้วย

อักเซลเป็นคนดี นี่คือสิ่งที่หนังยืนยันตั้งแต่ต้นและไม่เคยถอนคำ เขารักเธอ เขาอยากมีลูก เขามีเพื่อนวัยเดียวกันที่มีลูกแล้ว ในงานสังสรรค์ที่บ้านเพื่อนของเขา จูลีนั่งฟังบทสนทนาเรื่องโรงเรียนอนุบาลแล้วรู้สึกเหมือนตัวเองนั่งอยู่ข้างสนาม คืนหนึ่งเธอบอกเขาว่า เธอรู้สึกเหมือนเป็นผู้ชมในชีวิตตัวเอง ประโยคนี้ไม่ใช่คำตัดพ้อ เธอพูดมันเหมือนคนที่เพิ่งสังเกตเห็นอะไรบางอย่าง และยังไม่รู้จะทำยังไงกับมัน

วันเกิดสามสิบของเธอ พ่อโทรมาบอกว่าไม่มา อ้างว่าปวดหลัง แล้วหนังก็ไล่ย้อนขึ้นไปทีละรุ่นว่าผู้หญิงในสายเลือดของจูลีแต่ละคนกำลังทำอะไรตอนอายุสามสิบ บางคนมีลูกหลายคนแล้ว บางคนเป็นม่ายแล้ว บางคนหย่าแล้ว และยิ่งย้อนไกลเท่าไหร่ อายุขัยก็สั้นลงเท่านั้น ส่วนจูลียืนอยู่หน้ากระจกกับกล้องหนึ่งตัวและคำถามที่ยังไม่มีคำตอบ หนังไม่ได้วางฉากนี้เพื่อบอกว่ารุ่นก่อนลำบากกว่า มันแค่วางไว้เฉย ๆ ว่าอายุเดียวกันเคยหมายถึงอะไรมาบ้าง แล้วปล่อยให้เราคิดต่อเอง

ไม่ได้นอกใจ

บทที่สองชื่อว่า Cheating จูลีเดินออกจากงานเปิดตัวหนังสือของอักเซลก่อนเวลา เดินไปตามถนนตอนกลางคืน แล้วแอบเข้าไปในงานแต่งงานที่จัดอยู่ในสวนหลังบ้านหลังหนึ่ง ในนั้นเธอเจอไอวินด์ (แฮร์แบร์ท นอร์ดรุม) บาริสต้าที่มีแฟนอยู่แล้วเหมือนกัน ทั้งคู่ตกลงกันว่าจะไม่นอกใจใคร แล้วใช้ทั้งคืนทดสอบว่าเส้นนั้นอยู่ตรงไหน กระซิบข้างหูกัน ดมกลิ่นเหงื่อกัน ยืนดูกันฉี่ กัดแขนกัน ทุกอย่างที่ไม่ใช่การจูบ พอฟ้าสาง ทั้งคู่แยกกันโดยไม่บอกชื่อ

ฉากนี้ยาวเกือบสิบนาที และเป็นฉากที่คนดูหัวเราะทั้งโรงทั้งที่ไม่มีมุกอะไรเลย มันคือความรู้สึกของการเจอคนที่ทำให้เราอยากเป็นคนอีกแบบ ทั้งที่ยังไม่ได้ทำอะไรผิด หนังไม่ยืนยันว่านี่นับเป็นการนอกใจหรือไม่ มันเชื่อสิ่งที่ตัวละครเชื่อ แล้วให้เราไปเถียงกันเองตอนเดินออกจากโรง

สิ่งที่จูลีวิ่งไปหาในฉากหยุดเวลาจึงไม่ใช่ผู้ชายคนใหม่ที่ดีกว่า ไอวินด์ไม่ได้ฉลาดกว่าอักเซล ไม่ได้มีอะไรจะให้มากกว่า เขาอายุใกล้เธอ ทำงานร้านกาแฟ ไม่มีความทะเยอทะยานพิเศษ และเมื่ออยู่กับเขา จูลีก็ไม่ต้องเป็นคนที่ยังหาตัวเองไม่เจอ เพราะเขาเองก็ไม่ได้หา

คนที่โตมากับของที่จับได้

ครึ่งหลังของหนังเปลี่ยนน้ำหนัก จูลีย้ายไปอยู่กับไอวินด์ ตั้งท้องโดยไม่ได้วางแผน แล้วได้ข่าวว่าอักเซลป่วยเป็นมะเร็งตับอ่อนระยะสุดท้าย เธอไปเยี่ยมเขาที่โรงพยาบาล และหนังก็มอบฉากที่ดีที่สุดให้ผู้ชายที่ถูกทิ้ง

อักเซลนั่งบนเตียง ผอมลง พูดช้าลง ก่อนหน้านั้นไม่นานเขาเพิ่งถูกพิธีกรวิทยุซักเรื่องการ์ตูนเก่าของตัวเองที่คนรุ่นใหม่มองว่าเหยียดผู้หญิง และตอบไปแบบคนที่รู้ว่าโลกของตัวเองกำลังหมดอายุ ในห้องนั้นเขาบอกจูลีว่าเขาโตมาในโลกที่ทุกอย่างจับต้องได้ แผ่นเสียง หนังสือการ์ตูน ร้านที่ต้องเดินไปถึง ตอนนี้ทั้งหมดอยู่ในโทรศัพท์ และเขาก็เป็นคนที่ยังพูดถึงของพวกนั้นเหมือนคนแก่พูดถึงบ้านเกิด แล้วเขาก็พูดประโยคที่คนดูจำออกจากโรงไปมากที่สุด ว่าเขาเสียเวลาไปมากกับการกังวลว่าอะไรจะผิดพลาด แต่สิ่งที่ผิดพลาดจริง ๆ ไม่เคยเป็นสิ่งที่เขากังวลเลย และเขาไม่ได้อยากมีชีวิตอยู่ต่อในงานที่ทำ เขาแค่อยากอยู่ต่อในอพาร์ตเมนต์ของเขา กับเธอ

ไรน์สเวได้รางวัลนักแสดงนำหญิงจากคานส์ปี 2021 จากบทนี้ แต่ฉากที่โรงพยาบาลเป็นของดานีเอลเซน ลี ซึ่งนอกจอเป็นหมอจริง ๆ และเล่นเป็นคนป่วยด้วยความนิ่งที่ไม่มีใครสอนได้ เขาไม่ได้เล่นให้เราสงสาร เขาเล่นเป็นคนที่กำลังพยายามพูดเรื่องสำคัญให้ทัน ก่อนจะไม่มีแรงพูด

ผู้ชมที่ลุกจากที่นั่ง

ชื่อหนังมาจากสำนวนนอร์เวย์ที่คนใช้เรียกตัวเองตอนรู้สึกว่าทำอะไรพัง เป็นคำที่พูดครึ่งจริงครึ่งประชด และตลอดสองชั่วโมง เราแทบไม่เห็นใครทำเรื่องเลวร้ายจริง ๆ จูลีทิ้งคนดีเพื่อไปหาความรู้สึกที่ยังไม่มีชื่อ เธอไม่แน่ใจเรื่องลูก เธอบอกความไม่แน่ใจนั้นกับไอวินด์ตรง ๆ แล้วไม่นานหลังอักเซลตาย เธอก็เสียลูกไป หนังเล่าทั้งหมดนี้โดยไม่ยกโทษให้และไม่ตัดสิน มันแค่อยู่กับเธอต่อไป

บทส่งท้ายเกิดขึ้นอีกหลายปีถัดมา จูลีทำงานเป็นช่างภาพนิ่งในกองถ่ายหนัง เธอถ่ายนักแสดงหญิงคนหนึ่ง แล้วมองออกไปนอกหน้าต่างเห็นไอวินด์มารับนักแสดงคนนั้นพร้อมรถเข็นเด็ก เขามีครอบครัวแล้ว เธอกลับบ้าน เปิดคอมพิวเตอร์ นั่งแต่งรูปคนเดียวในห้องที่เงียบ กล้องค่อย ๆ ถอยออก แล้วหนังก็จบตรงนั้น

เราดูจบแล้วนั่งนิ่งอยู่พักหนึ่ง ไม่ใช่เพราะเศร้า ที่จริงตอนจบเป็นช่วงที่เบาที่สุดของเรื่อง จูลีคนนั้นไม่ได้เจอคำตอบ ไม่ได้เจอคนที่ใช่ ไม่ได้เลือกอะไรสักอย่างที่คนรอบข้างจะปรบมือให้ เธอแค่หยุดเป็นผู้ชม แล้วกำลังทำงานที่ตัวเองเลือกอยู่ในห้องของตัวเอง ซึ่งอาจเป็นสิ่งเดียวกับที่อักเซลขอไว้ก่อนตาย และเป็นสิ่งที่ตอนอายุสามสิบ เธอยังไม่รู้ว่าตัวเองอยากได้